Ból i trzaski w stawie skroniowo-żuchwowym — fizjoterapia w Gdańsku

Czym jest staw skroniowo-żuchwowy

Stawy skroniowo-żuchwowe łączą żuchwę z czaszką i leżą tuż przed uszami. Możesz je wyczuć, kładąc palce przed uchem i otwierając usta. Pracują przy każdym ruchu żuchwy: przy mówieniu, jedzeniu, ziewaniu i przełykaniu. Między główką żuchwy a kością skroniową leży krążek stawowy, który porusza się razem z żuchwą.

Problemy w tej okolicy lekarze i fizjoterapeuci nazywają zbiorczo zaburzeniami lub dysfunkcjami skroniowo-żuchwowymi. Najczęściej chodzi o jedno z trzech:

• ból mięśni żucia — najczęstsza przyczyna dolegliwości, zwykle związana z przeciążeniem, zaciskaniem zębów lub napięciem,
• przemieszczenie krążka stawowego — daje trzaski i przeskakiwanie, a czasem zacinanie się żuchwy i trudność z pełnym otwarciem ust,
• ból samego stawu — na przykład po urazie albo przy zmianach zwyrodnieniowych.

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe są częste, częściej dotyczą kobiet i zwykle pojawiają się u dorosłych w wieku od 20 do 40 lat.

Objawy

• ból przed uchem, w okolicy żuchwy, policzka lub skroni,
• ból przy żuciu, ziewaniu, długim mówieniu albo gryzieniu twardych pokarmów,
• trzaski, kliknięcia lub przeskakiwanie przy otwieraniu i zamykaniu ust,
• trzeszczenie albo uczucie tarcia w stawie,
• trudność z szerokim otwarciem ust, uciekanie żuchwy w bok,
• zmęczenie mięśni podczas jedzenia,
• ból ucha bez infekcji, uczucie zatkania lub ucisku w uchu,
• napięciowe bóle głowy i ból karku.

Czy trzaski w stawie są groźne?

Trzaski w szczęce słyszy wiele osób, które nie mają żadnych innych dolegliwości. Jeśli staw trzaska, ale nie boli, a usta otwierają się swobodnie, zwykle nie jest to powód do niepokoju i nie wymaga leczenia.

Na wizytę warto przyjść, gdy:

• trzaskom towarzyszy ból,
• żuchwa zacina się albo musisz nią poruszyć w bok, żeby otworzyć usta,
• trzaski pojawiły się niedawno i wyraźnie się nasilają,
• trzaski nagle ustały, a jednocześnie nie możesz szeroko otworzyć ust.

Skąd się biorą problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym

Dolegliwości mają zwykle kilka przyczyn jednocześnie:

• zaciskanie i zgrzytanie zębami, w dzień lub w nocy, które przeciąża mięśnie i stawy,
• nawyki obciążające żuchwę, takie jak żucie gumy, obgryzanie paznokci, podpieranie brody ręką czy gryzienie twardych pokarmów,
• uraz, na przykład uderzenie w twarz albo uraz typu „smagnięcia biczem” w wypadku samochodowym,
• długie otwarcie ust, na przykład podczas zabiegu stomatologicznego, albo bardzo szerokie ziewnięcie,
• stres i napięcie, które często zostają w mięśniach żucia i karku,
• nadmierna ruchomość stawów albo choroby stawów, które ocenia lekarz.

W mojej praktyce problem z żuchwą bardzo często idzie w parze z napięciem karku i sposobem oddychania. Dlatego oprócz samej żuchwy badam też kręgosłup szyjny i klatkę piersiową.

Jak wygląda fizjoterapia stawu skroniowo-żuchwowego

1. Rozmowa i badanie

Pytam, od kiedy i kiedy boli, czy żuchwa się zacina, czy zaciskasz zęby i jak śpisz. Mierzę zakres otwierania ust, obserwuję tor ruchu żuchwy, słucham i wyczuwam trzaski, badam mięśnie żucia, stawy oraz kręgosłup szyjny. Na tej podstawie ustalam, czy źródłem bólu są przede wszystkim mięśnie, krążek stawowy czy sam staw.

2. Terapia manualna

Rozluźniam przeciążone mięśnie żucia, mobilizuję stawy skroniowo-żuchwowe i pracuję z okolicą karku. Część technik wykonuję wewnątrz jamy ustnej, w rękawiczkach, wyłącznie za Twoją zgodą. Łączę fizjoterapię z technikami osteopatycznymi.

3. Ćwiczenia

Uczę ćwiczeń kontrolowanego otwierania i zamykania ust, poprawiających koordynację pracy obu stawów, a także rozluźniających mięśnie żucia i kark. Dobieram je do tego, co wykazało badanie, bo inne ćwiczenia pomagają przy bólu mięśniowym, a inne przy problemie z krążkiem.

4. Codzienne nawyki

Omawiamy, co możesz zmienić na co dzień, żeby odciążyć żuchwę: jak jeść, jak ziewać, jak siedzieć przy pracy i jak rozpoznawać zaciskanie zębów. Przy ostrym bólu proponuję czasowe zmiany w diecie.

5. Plan terapii

Po pierwszej wizycie wiesz, co jest źródłem Twoich dolegliwości, ile wizyt planuję i co robić między nimi. Wielu pacjentów czuje wyraźną poprawę w ciągu kilku tygodni.

Zablokowana żuchwa — co robić?

Żuchwa może zablokować się na dwa sposoby i każdy wymaga innej reakcji:

• nie możesz szeroko otworzyć ust (szczękościsk), często po okresie trzasków, które nagle ustały. To zwykle oznacza, że krążek stawowy przestał wracać na miejsce. Nie próbuj otwierać ust na siłę. Umów się na wizytę jak najszybciej, bo im wcześniej zaczniemy, tym zwykle łatwiej przywrócić ruch,
• nie możesz zamknąć ust po szerokim otwarciu, na przykład przy ziewaniu. To może być zwichnięcie żuchwy, które wymaga pilnej pomocy lekarza lub stomatologa.

Leczenie u stomatologa a fizjoterapia

Fizjoterapia nie wyklucza leczenia stomatologicznego, tylko je uzupełnia. Stomatolog może zaproponować szynę relaksacyjną, zlecić badania obrazowe albo skierować na konsultację do chirurga szczękowego, jeśli objawy na to wskazują. Zabiegi chirurgiczne na stawie skroniowo-żuchwowym są potrzebne rzadko i rozważa się je dopiero wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga. Chętnie współpracuję z Twoim stomatologiem lub ortodontą.

Co możesz zrobić już dziś

• Przez kilka dni jedz miękkie pokarmy, krój jedzenie na małe kawałki i nie odgryzaj dużych kęsów.
• Odstaw gumę do żucia i nie obgryzaj paznokci ani długopisu.
• Ziewając, podeprzyj brodę dłonią, żeby nie otwierać ust zbyt szeroko.
• W spoczynku trzymaj zęby rozłączone, a usta zamknięte, z językiem opartym o podniebienie.
• Nie podpieraj brody ręką i nie śpij na brzuchu z twarzą wciśniętą w poduszkę.
• Na napięte mięśnie przyłóż ciepły kompres. Przy świeżym urazie lepiej sprawdza się chłodny okład.
• Nie otwieraj ust na siłę i nie „nastawiaj” żuchwy samodzielnie.

Kiedy najpierw do lekarza lub stomatologa

Fizjoterapia nie zastąpi diagnostyki lekarskiej ani stomatologicznej.

Zadzwoń pod 112, jeśli ból żuchwy pojawia się nagle razem z bólem w klatce piersiowej, dusznością, bólem promieniującym do ręki albo zimnymi potami. Tak może objawiać się zawał serca.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem lub stomatologiem, jeśli:

• nie możesz zamknąć ust,
• ból pojawił się po uderzeniu w twarz lub upadku,
• masz obrzęk twarzy, gorączkę albo wyciek z ucha,
• boli Cię ząb albo dziąsło,
• nagle zmienił się sposób, w jaki stykają się Twoje zęby,
• czujesz drętwienie twarzy albo wyczuwasz guzek w okolicy żuchwy,
• masz ponad 50 lat, a ból żuchwy przy żuciu pojawił się razem z nowym bólem głowy lub zaburzeniami widzenia.

Jeśli podczas badania zauważę coś, co wymaga diagnostyki lekarskiej lub stomatologicznej, powiem Ci o tym od razu i podpowiem, do jakiego specjalisty się zgłosić.

Gdzie przyjmuję

Gabinet NovaRehab mieści się przy ul. Politechnicznej 10 w Gdańsku Wrzeszczu, z parkingiem przed budynkiem. Studio jest czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–21:00, więc na wizytę łatwo przyjść także po pracy. Przyjeżdżają do mnie pacjenci z całego Trójmiasta.